Subnet Hesaplama (IP Alt Ağ Hesaplayıcı)

Subnet (alt ağ), bir IP adres bloğunu daha küçük ağlara bölmektir. CIDR gösteriminde eğik çizgiden sonraki sayı (ör. /24), 32 bitlik IPv4 adresinin kaç bitinin ağa ayrıldığını söyler. Kalan bitler cihazlara verilir. Örneğin /24 bloğunda 256 adres vardır: ilki ağ adresi, sonuncusu yayın adresidir, aradaki 254 adres cihazlara atanabilir. Yukarıdaki hesaplayıcıya IP adresini ve CIDR değerini girdiğinizde bu değerlerin hepsi anında hesaplanır.

Hesaplayıcı nasıl kullanılır?

1. IP adresini ve CIDR değerini 192.168.1.10/24 biçiminde tek alana yazın. Ya da IP'yi yazıp açılır listeden maskeyi seçin.
2. Sonuçlar anında görünür:
   • Ağ adresi ve yayın adresi.
   • İlk ve son kullanılabilir IP.
   • Toplam adres ve kullanılabilir host sayısı.
   • Alt ağ maskesi (subnet mask) ve joker (wildcard) maske.
   • Ağ geçidi (gateway): çoğu ağda bloğun ilk kullanılabilir adresi.
   • Adresin özel mi genel mi olduğu.
3. Bloğun içindeki herhangi bir IP'yi girebilirsiniz. Araç, adresin ait olduğu bloğu kendisi bulur.

Sunucuya statik IP tanımlarken Ubuntu, Windows Server ya da modem ayarlarında istenen üç bilgi şunlardır: IP adresi, alt ağ maskesi ve ağ geçidi. Hesaplayıcı üçünü birlikte gösterir. Sunucu sağlayıcınız size ayrı bir ağ geçidi adresi verdiyse onu kullanın.

Sunucuda IP adresi, alt ağ maskesi ve ağ geçidi nasıl girilir?

Ek bir IP adresi ya da blok tanımlarken bu üç değeri işletim sistemine girersiniz. Örnekte 203.0.113.8/29 bloğu ve 203.0.113.9 ağ geçidi kullanılıyor.

Ubuntu (netplan)

/etc/netplan/ klasöründeki yapılandırma dosyasında, ağ kartının altına adres CIDR biçiminde yazılır:

network:
  version: 2
  ethernets:
    eth0:
      addresses:
        - 203.0.113.10/29
      routes:
        - to: default
          via: 203.0.113.9
      nameservers:
        addresses: [1.1.1.1, 8.8.8.8]

Kaydettikten sonra sudo netplan try ile deneyin. Bağlantı kopmazsa onaylayın. Ağ kartının adı (eth0, ens18 gibi) ip a komutuyla görülür.

Windows Server

Denetim Masası → Ağ ve Paylaşım Merkezi → Bağdaştırıcı ayarlarını değiştir yolunu izleyin. Ağ kartına sağ tıklayıp Özellikler → İnternet Protokolü Sürüm 4 (TCP/IPv4) seçin:

Aynı karta ikinci bir IP eklemek için Gelişmiş → IP Ayarları → Ekle kullanılır.

Uyarı: Uzaktaki bir sunucunun ağ ayarını yanlış girerseniz bağlantı kopar ve sunucuya uzaktan erişemezsiniz. Değişikliği bir konsol erişimi açıkken yapın ya da Ubuntu'daki netplan try gibi geri alma seçeneği olan bir yöntemle deneyin.

CIDR ve alt ağ maskesi tablosu

Aşağıdaki tablo, en sık kullanılan IPv4 blok boyutlarını gösterir. "Kullanılabilir host" sütunu, ağ ve yayın adresi çıkarıldıktan sonra cihazlara verilebilecek adres sayısıdır.

Hızlı formül:

• Toplam adres = 2^(32 − CIDR).
• Kullanılabilir host = toplam − 2.
• İstisnalar: /31 ve /32.

Örnek: /27 için 2^(32−27) = 2^5 = 32 adres, 30 kullanılabilir host.

Örnek: /29 bloğu nasıl hesaplanır?

Elinizde 203.0.113.8/29 bloğu olsun.

1. Blok büyüklüğü: /29 → 2^(32−29) = 8 adres.
2. Ağ adresi: Bloklar 8'in katlarından başlar (0, 8, 16, 24…). 8, 8'in katı olduğu için ağ adresi 203.0.113.8.
3. Yayın adresi: Ağ adresi + 8 − 1 = 203.0.113.15.
4. Kullanılabilir aralık: 203.0.113.9 – 203.0.113.14, yani 6 adres.

Aynı mantıkla, bloğun içindeki herhangi bir adresten (ör. 203.0.113.12/29) başlasanız da ağ adresi 203.0.113.8 çıkar. Çünkü 12, 8 ile 16 arasındaki bloğa düşer.

Bir /24'ü dörde bölmek: 198.51.100.0/24 bloğunu /26'lara bölerseniz 4 alt ağ elde edersiniz. Her birinde 64 adres ve 62 kullanılabilir host vardır:

Ağ adresi ve yayın adresi neden kullanılmaz?

Her alt ağın ilk ve son adresinin özel bir görevi vardır:

• Ağ adresi (ilk adres): Alt ağın kendisini tanımlar. Yönlendiriciler, yönlendirme tablosunda alt ağı bu adresle tutar. Örnek: 203.0.113.8/29 bloğunda .8.
• Yayın (broadcast) adresi (son adres): Bu adrese gönderilen paket, alt ağdaki tüm cihazlara ulaşır. Örnek: aynı blokta .15.

Bu iki adres bir cihaza verilirse ağda çakışma ve bağlantı sorunları çıkar. Bu yüzden kullanılabilir host sayısı toplam adresten 2 eksiktir.

İki istisna:

• /31: İki cihaz arasındaki noktadan noktaya bağlantılarda yayın adresine ihtiyaç yoktur. İki adres de kullanılır (RFC 3021).
• /32: Tek bir adresi ifade eder. Sunuculara tek ek IP tanımlarken ya da güvenlik duvarı kurallarında kullanılır.

Ağ geçidi (gateway) de bir adres kullanır: Birçok sunucu ve barındırma ortamında bloğun bir adresi ağ geçidine ayrılır. Febzen IP bloklarında da ağ adresi, ağ geçidi ve yayın adresi ayrılır: /29 bloğunda 5, /24 bloğunda 253 adres kullanılabilir. Başka bir sağlayıcıdaysanız kesin sayıyı onların blok bilgisinden kontrol edin.

Kaç IP adresine ihtiyacım var?

İhtiyacı hesaplarken yalnız bugünkü cihazları değil, yakın gelecekteki büyümeyi de sayın:

1. Genel IP gerektiren her şeyi listeleyin:
   • Sunucular.
   • Sanal makineler.
   • Ayrı IP isteyen web siteleri ya da uygulamalar.
   • VPN sunucusu.
   • Güvenlik duvarı.
   • E-posta sunucusu (ters DNS kaydıyla).
2. Ağ adresi, yayın adresi ve varsa ağ geçidi için 2–3 adres ekleyin.
3. Büyüme payı bırakın. Sonradan blok değiştirmek, IP adreslerini yeniden yapılandırmayı gerektirir.

(Tablo, ağ geçidinin bloktan bir adres kullandığı durum için hazırlanmıştır. Febzen IP bloklarında durum budur.)

Yerel ağınızda (ofis içi) özel IP kullanıyorsanız adres sıkıntısı yoktur. 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 ve 192.168.0.0/16 bloklarını istediğiniz gibi bölebilirsiniz. Genel IPv4 adresleri ise kıttır ve kiralanarak alınır.

Sık sorulan sorular

/24 kaç IP adresi içerir?

/24 bloğu 256 adres içerir. Ağ ve yayın adresi çıkarıldığında 254 adres cihazlara atanabilir. Alt ağ maskesi 255.255.255.0'dır.

/29 kaç IP adresi içerir?

/29 bloğu 8 adres içerir. Ağ ve yayın adresi çıkarılınca 6 adres kalır. Ağ geçidi de bloktan bir adres kullanıyorsa (Febzen IP bloklarında olduğu gibi) cihazlara 5 adres atanabilir. Alt ağ maskesi 255.255.255.248'dir.

/30 neden yalnız 2 kullanılabilir adres verir?

/30 bloğu 4 adres içerir. İlki ağ adresi, sonuncusu yayın adresidir. Kalan 2 adres, genellikle iki yönlendirici arasındaki bağlantıda kullanılır.

Alt ağ maskesi nedir?

Alt ağ maskesi, bir IP adresinin hangi kısmının ağı, hangi kısmının cihazı gösterdiğini belirleyen 32 bitlik değerdir. 255.255.255.0 maskesi, CIDR gösterimindeki /24'e karşılık gelir.

Ağ geçidi (gateway) nedir?

Ağ geçidi, cihazın kendi alt ağı dışındaki adreslere (internete) gönderdiği trafiğin geçtiği yönlendirici adresidir. Çoğu ağda bloğun ilk kullanılabilir adresidir. Sunucu sağlayıcınız farklı bir adres verdiyse o kullanılır.

CIDR ne demek?

CIDR (Classless Inter-Domain Routing), IP bloklarını eski A, B, C sınıflarına bağlı kalmadan, ağ bitlerinin sayısıyla (/8, /24, /29 gibi) ifade eden gösterimdir. Bugün IP blokları bu gösterimle tanımlanır.

IPv6'da subnet nasıl hesaplanır?

IPv6 adresleri 128 bittir ve yerel ağlar için standart alt ağ boyutu /64'tür. Cihazların kendi adresini otomatik oluşturması (SLAAC) /64 gerektirir. Bu hesaplayıcı IPv4 içindir.