FTP Nedir? SFTP ve FTPS ile Farkı

FTP (File Transfer Protocol, Dosya Aktarım Protokolü), bir bilgisayar ile sunucu arasında dosya yüklemek ve indirmek için kullanılan, 1970'lerden kalma bir ağ protokolüdür. Klasik FTP, kullanıcı adı, parola ve dosyaları şifrelemeden gönderir. Bu yüzden bugün şifreli sürümleri tercih edilir: TLS ile korunan FTPS ya da SSH üzerinde çalışan SFTP.

FTP ne işe yarar?

FTP, bir sunucudaki dosyalara klasör yapısıyla erişmenizi sağlar. Bilgisayarınızdaki bir klasörü kopyalar gibi sunucuya dosya gönderir ya da oradan alırsınız. Bugün en çok şu işlerde kullanılır:

• Web sitesi dosyalarını yüklemek: Hosting hesabına tema, eklenti ya da site dosyası göndermek.
• Yedekleri sunucu dışına taşımak: Sunucu ve site yedeklerini ayrı bir depolama sunucusunda saklamak.
• Büyük dosya paylaşımı: E-postayla gönderilemeyecek boyuttaki dosyaları ekipler ya da iş ortaklarıyla paylaşmak.
• Otomatik aktarım: Muhasebe, ERP ya da kamera sistemlerinin çıktılarını düzenli olarak bir sunucuya göndermek.

FTP'nin açılımı: File Transfer Protocol. Türkçesi Dosya Aktarım Protokolü.

FTP nasıl çalışır?

FTP iki ayrı bağlantı kullanır:

1. Kontrol bağlantısı (port 21): Kullanıcı adı, parola ve "şu dosyayı gönder" gibi komutlar bu bağlantıdan gider.
2. Veri bağlantısı: Dosyanın kendisi ayrı bir bağlantıyla aktarılır.
   • Aktif modda sunucu, istemciye 20 numaralı porttan bağlanır.
   • Pasif modda istemci, sunucunun bildirdiği bir porta bağlanır.

Bugün modem ve güvenlik duvarlarıyla sorunsuz çalıştığı için neredeyse her yerde pasif mod kullanılır.

Klasik FTP'de bu iki bağlantı da şifresizdir. Aynı ağdaki biri, kullanıcı adınızı ve parolanızı düz metin olarak görebilir.

FTP, FTPS ve SFTP farkı

FTPS ile SFTP aynı şey mi? Hayır. Adları benzese de bambaşka protokollerdir.

• FTPS, klasik FTP'nin TLS ile şifrelenmiş hâlidir. HTTPS'in HTTP'yi şifrelemesine benzer.
• SFTP, SSH protokolünün bir parçasıdır. FTP ile ortak bir yanı yoktur; yalnız aynı işi yapar.

Hangisini seçmeli? Sunucunuz SSH destekliyorsa SFTP. Tek port kullanır, anahtarla girişe izin verir ve güvenlik duvarı ayarı en kolay olanıdır. Kullandığınız yazılım (ör. bir yedekleme aracı ya da kamera sistemi) yalnız FTP biliyorsa, şifresiz FTP yerine FTPS (FTP over TLS) seçin.

FTP ve SFTP portları

Bunlar varsayılan değerlerdir. Birçok sağlayıcı farklı port kullanır. Bağlanacağınız sunucunun adresini ve portunu hizmet sağlayıcınızın panelinden alın.

FTP'ye nasıl bağlanılır? (FileZilla ile)

En yaygın ücretsiz FTP programı FileZilla'dır. FTP, FTPS ve SFTP'nin üçünü de destekler. Windows'ta WinSCP, Mac'te Cyberduck iyi alternatiflerdir.

1. FileZilla'yı resmi sitesinden (filezilla-project.org) indirin ve kurun.
2. Dosya → Site Yöneticisi → Yeni site yolunu izleyin.
3. Protokol seçin:
   • SFTP için "SFTP - SSH File Transfer Protocol"
   • FTPS için "FTP" seçip Şifreleme alanında "Açık FTP over TLS gerektir"
4. Sunucu ve Port alanlarına sağlayıcınızın verdiği değerleri yazın.
5. Oturum açma türü: "Normal". Kullanıcı adı ve parolayı girin.
6. Bağlan'a basın. Sol tarafta kendi bilgisayarınız, sağ tarafta sunucu görünür. Dosyaları sürükleyip bırakarak aktarın.

İlk FTPS bağlantısında sunucunun sertifikası gösterilir. Sertifika sağlayıcınıza aitse onaylayın.

Tarayıcıdan FTP'ye girilebilir mi? Hayır. Chrome ve Firefox 2021'de FTP desteğini kaldırdı. ftp:// adresleri artık tarayıcıda açılmaz. Bunun için FTP programı ya da sağlayıcınızın sunduğu web dosya paneli kullanılır.

Komut satırından SFTP:

sftp kullanici@sunucu-adresi
put yerel-dosya.zip
get uzak-dosya.zip
exit

Windows 10 ve 11'de sftp komutu OpenSSH istemcisiyle hazır gelir. SSH ile bağlanma ve anahtar oluşturma için: SSH nedir?

FTP sunucusu nedir? Kendim kurmalı mıyım?

FTP sunucusu, FTP bağlantılarını kabul eden yazılımdır. Örnekler: Linux'ta vsftpd ve ProFTPD, Windows'ta IIS FTP ve FileZilla Server. SFTP için ayrı bir yazılım gerekmez; SSH sunucusu (OpenSSH) SFTP'yi de sunar.

Kendi VDS sunucunuza FTP ya da SFTP kurabilirsiniz. Ama yalnız dosya saklamak ve yedek almak için bir sunucu yönetmek gereksiz bir yüktür: güncelleme, güvenlik ve disk takibi size kalır. Bu iş için hazır bir depolama sunucusu daha pratiktir. Siz yalnız kapasite kullanırsınız; sunucu yönetimi sağlayıcıdadır.

FTP güvenliği: Kısa kontrol listesi

1. Şifresiz FTP kullanmayın. SFTP ya da FTPS seçin.
2. Her kişi ya da uygulama için ayrı hesap açın; parolayı paylaşmayın.
3. Hesabı yalnız kendi klasörüyle sınırlayın (chroot). Böylece diğer klasörleri göremez.
4. SFTP'de mümkünse parola yerine SSH anahtarı kullanın.
5. FileZilla'nın "parolaları kaydet" özelliğini paylaşılan bilgisayarlarda kapatın ya da ana parola tanımlayın.
6. Yedeklerinizi sunucunun kendisinde değil, ayrı bir yerde tutun.

Sık sorulan sorular

FTP ne demek?

FTP, File Transfer Protocol'ün kısaltmasıdır, Türkçesi Dosya Aktarım Protokolü. Bilgisayarla sunucu arasında dosya yükleyip indirmeye yarar.

FTP portu kaçtır?

FTP 21 numaralı portu kullanır. FTPS açık modda yine 21, örtük modda 990; SFTP ise 22 numaralı portu kullanır. Sağlayıcınız farklı bir port vermiş olabilir; panelinizdeki değeri kullanın.

SFTP nedir?

SFTP (SSH File Transfer Protocol), dosyaları SSH bağlantısı üzerinden şifreli olarak aktaran protokoldür. Tek port (varsayılan 22) kullanır, parola ya da SSH anahtarıyla giriş yapılır. Yeni kurulumlarda en çok önerilen dosya aktarım yöntemidir.

FTP ile SFTP arasındaki fark nedir?

FTP verileri şifresiz gönderir ve iki ayrı bağlantı kullanır. SFTP ise SSH üzerinden tek, şifreli bir bağlantıyla çalışır. İkisi farklı protokollerdir; SFTP, FTP'nin bir sürümü değildir.

cPanel'de FTP hesabı nasıl oluşturulur?

cPanel'de Dosyalar → FTP Hesapları bölümünden kullanıcı adı, parola ve erişebileceği klasör belirlenerek oluşturulur. Hesabı yalnız gereken klasörle sınırlamak güvenliği artırır.

Cat6 FTP kablo ile FTP protokolünün ilgisi var mı?

Yok. Kablolarda FTP "Foiled Twisted Pair", yani folyo zırhlı bükümlü çift anlamına gelir ve kablonun yapısını anlatır. Dosya aktarım protokolüyle ilgisi yoktur.